Başarılı Liderlerin Temel Özellikleri

Ali Murat Özçelik (Dizayn Grup İnsan Kaynakları Sorumlusu)

Geçtiğimiz yıllar boyunca, psikolojinin iş yaşamına en önemli katkılarından biri de liderlerin psikolojik davranışlarının altındaki önemli sırları açığa vurması ve liderlik için sıradan kişilere başarı anahtarlarını sunmasıdır. Bu yüzden psikolojik testler, hangi karakteristik özelliklerin birer lider davranışı olduğunu ortaya çıkarmak için kullanılagelmektedir. Bu karakteristik özellikler listesi iş dünyasında yöneticilerin birer başarılı lider olarak gelişmesine ve yönetsel becerilerinin artmasına katkı sunmaya devam etmektedir.

Özellikle iş dünyasındaki hızlı değişimler zinciri ve değişen dünyanın yeni yönetim ihtiyacı  liderlik konusunda başlıca vurgu yapılmasının en önemli nedenidir.

Geçmişte, yöneticilerden beklenen statüko’yu koruması ve bu doğrultuda hareket etmesiyken son yıllarda piyasadaki yeni güçler bu dar bakış açısının hızlıca terk edilmesi önemli baskı yapmıştır. Yeni anlayışta, liderler bugünün yönetsel işlerini taşıyan değil, yarının vizyonunu taşıyan kimselerdir. Bunlar artık hem bir öğrenici, hem de öğretici olan kimselerdir. Yeni liderler yalnızca geleneksel paradigmaların değişmesine katkı sunmazlar, aynı zamanda güçlü ahlaksal ve işi yapış tarzına yönelik değerlerini kendi organizasyonlarında birleştirici güç olarak kullanırlar.

Peki nedir, bu efektif ve güçlü liderlik özellikleri;

Duygusal Olgunluk: İyi liderler stresli ve yıkıntılı durumlarda ortamı tolere eden kişilerdir. Bütünsellik içinde olaylara bakan, düzenleyici rolünü üstlenen, karşılaştıkları zorluklara karşı duygusal olgunluk ve soğukkanlılıkla yaklaşan kişilerdir.

Baskınlık: Liderler çoğunlukla zamanı kontrol eden, zamana karşı etkin karar alan ve zorlukları yenmeyi seven kişilerdir. Onların düşünce biçimlerinde  zorluklar yenilmesi zevke dönüşen sorunlardır ve onlar bu inancı ekibine yayan kişilerdir.

Heves: Liderler her zaman aktif, enerjik ve dışa dönük kişilerdir. Onlar çoğunlukla iyimserdir ve değişiklik yaratırlar. Genellikle hızlıdırlar, yerlerinde duramazlar, her zaman için yeni bir şeyler yaratmak için tetiktedirler.

Bilinçlilik: Liderleri belirleyen görev duygusu ve karakterlerini öne çıkaran zoru yenme arzusudur. Her zaman için mükemmelliğe yönelik yüksek standartları ve en iyiyi yapmaya yönelik yüksek içsel istekleri vardır. Kendi içlerinde ise iç disiplinlerini korumaya yönelik bilinçli davranış ve ahlaki değer sergilerler.

Sosyal Bağlılık: Liderlik kendiliğinden risk alma eğilimlerine katkı sunar. Sosyal olarak girişken bir yapıdadırlar. Başkalarının sorumluluğunun üzerlerinde olduğunun bilinciyle hareket ederler. Bu özellik ona olaylara karşı duygusal dayanma gücü verir.

Düşünsel Güçlülük: İyi liderler pratiktirler, mantıklıdırlar ve hedefe yöneliktirler. Güçlü duygusal yoğunluklara kendilerini kaptırıp harekete geçme eğilimleri düşüktür, eleştirilere karşı dayanıklıdırlar. Eleştiriyi gelişimlerinin parçaları olarak görürler. Özgüvenleri oldukça yüksektirler.

Özgüven: Özgüven içinde hareket etmek ve esneklik liderlerinin en belirgin özelliklerinden biridir. Yaptıkları işlerden utanç veya suçluluk duymazlar, başkalarının değer yargılarına kapılıp kendilerine karşı olumsuz duygu geliştirmezler. Çünkü liderler eyleme geçmeden yaptıkları işlerin getirilerini ve götürüleri önceden hesaplayarak iş yaparlar. Bu özellik onların beklenmedik sonuçlardan uzak durmasını ve çevresinde gelişen olayları yönlendirmesine katkı sunar.

Kontrollülük: Liderler  kontrollü ve doğru sosyal etkileşimleri yönlendiren kişilerdir. Her ne kadar olayların içinde olsalar da olayların akışına kendilerini kaptırmazlar, her zaman için bir yanları olayların dışında denetleyici rolündedir. Olay içinde aktörleri takip eder ve aktörlerin iş yapış tarzlarını güçlü takip sezisiyle izlerler. Takımın başarısının bireylerin ortak başarılarından geçtiğini görüp, her bireyin doğru işte ve doğru hedefte olmasına katkı sunarlar. Güçlü liderler takımlarının sorumluluğunu taşıyan kişilerdir.

Yüksek Enerji: Uzun çalışma saatleri ve bazı çalışma saatleri liderlik pozisyonunun gereğidir. Çünkü liderler kendi firmalarının gelişiminden sorumlu kişilerdir. Liderler geçmişin rahatlığını düşünmezler, onlar için önemli olan şey geleceğin getireceği başarı ve ekibinin yüzünde görecekleri başarma sevincidir.

Kendini Yenileme: Hızlı değişen dünya liderlerin sürekli olarak yeni bilgilerle donanmasını ve kendini sürekli aşmasını zorunlu kılmıştır. Fakat bir liderden her şeyi bilmesi beklenmez. Liderler kendilerinden daha bilgili kişilerin bilgilerini ortak amaç doğrultusunda kullanması için teşvik eden, onları ekibi içinde tutan kişilerdir. Güçlü liderlik ekibinin güçlü motivasyonu ve hedef doğrultusunda birbirlerini geliştirmişlik düzeyi ile ölçülür.

Olgunluk: İyi bir lider, hiyerarşik unvanını ve fiziksel gücünü kullanmadan çalışanlarını yönlendiren kişilerdir. Bu yüzden liderin elindeki en önemli gücü çalışanlarının üzerinde bırakacağı olgunluk izlenimidir.

Takım Bilinci: Takım bilinci yaratan her lider güçlü lider değildir. Önemli olan takım bilincinin dayanışmacı yapıda olması, takım içinde empatinin öne çıkması ve takımın kararlara etkin katılımıdır. Güçlü liderler takımındaki bireyleri takım ruhu içinde yaratıcı kılan liderlerdir.

Toparlamak gerekirse liderlik nadir olarak doğumla gelen özelliktir. Yaşam tarzı ve geçmişteki tecrübeler  kazandığı edinimler liderliği oluşturur. Liderliğin en önemli sırrı ise takımda çalıştığın her bireyin insan olduğunun bilincinde hareket etmek ve insanlığa katkı sunduğunu düşünerek iş yapabilmektir. Liderlik bu yüzden bir düşünüş tarzı,  geleneksellikten paradigmatik bir kopuştur. O yüzden liderler her nerede olursa olsunlar, her ne iş yaparsa yapsınlar insan odaklı bir çalışma ve yönetim tarzı sergileyen kişilerdir.

Liderlerin Sordukları ve Soramadıkları

İşletme yönetimi alanının en saygın isimlerinden Peter Drucker, Forbes Dergisi'nde yayımlanan makalesinde "Liderliğin Beş Koşulu"nu şöyle sıralamıştı:

     1. Lider ele aldığı projeye "Benim neye ihtiyacım var?" diye değil, "Ne yapılması gerekiyor?" diye sorarak başlar.

     2. Liderin bunu izleyen soruları, "Gerçek bir katkıda bulunabilmek için ne yapmam gerekir?"dir. Bu soruya bulduğu cevap ise hem liderin gücünü, hem de projenin gereklerini ortaya koyar.

     3. Lider kendine sürekli "Kuruluşumun amaçları ve hedefleri nelerdir?" ve "Bunlara göre, aynı zamanda çıtayı da yükseltebilecek kabul edilebilir performans düzeyi nedir?" sorularını sorar.

     4. Lider birlikte çalıştığı insanların kendi kopyası olmalarını istemez. Birlikte çalıştığı her insan için kendine "Onu seviyor muyum, sevmiyor muyum?" diye sormaz. Ama düşük performansa hoşgörü de göstermez.

     5. Lider, kendinde bulunmayan güçlere sahip çalışanları hakkında "Onunla çalışırsam benim yerime alternatif yaratır mıyım?" diye sormaz, onun farklı performansını ekibin gücüne katar ve katma değeri yükseltir.

En önemlisi de her çalışmaya başladığı ilk andan itibaren kendisinin yerine geçebilecek aday veya adayları yetiştirir. Öğrenmeyi ve öğretmeyi işinin en önemli parçası olarak sayar.

Bulunduğunuz kuruluşta liderlik konumundaysanız ya da kariyerinizde kendinize liderliği hedef seçiyorsanız, Drucker' ın sınavını kendi kendinize sık sık uygulamanızda yarar var.